Om de inspiratiegids overzichtelijk en toegankelijk te houden, hebben we de theoretische kaders en uitgebreide achtergrondinformatie verplaatst naar een aparte pagina op onze website. Hier vind je toelichting op de gebruikte pedagogische en didactische uitgangspunten, verwijzingen naar relevante literatuur en een verdiepende uitleg bij de verschillende onderdelen van STERiK.

Het leren ontwikkeld-t: diversiteit en complexiteit in ontwikkelen
Ruijters e.a. stellen dat leren veel breder is dan alleen formeel onderwijs; het vindt plaats in werk, intuïtieve momenten en gezamenlijke contexten. Ze benadrukken dat de begeleiding van leren vaak wordt ondermijnd door emotionele frustraties en misverstanden — die juist waardevol zijn als spiegel. Ze onderscheiden verschillende manieren van leren, zoals afkijken, participeren, oefenen en ontdekken, en leggen uit dat elke vorm zijn eigen uitdaging voor begeleiders heeft. Door de veranderende en complexe wereld pleiten ze voor twee extra leervoorkeuren: doorzien (inzicht krijgen in patronen) en verbeelden (creatief toekomstdenken). Tot slot schetsen ze een volledig spectrum van leren, waarmee begeleiders en organisaties beter kunnen inspelen op diversiteit in ontwikkelingsbehoeften.

Meer weten over hoe Ruijters en Simons over leren & ontwikkelen denken?

Ruijters, M., Simons, R.-J., & Wallenaar, M. (z.d.). Kennis en kunde: diversiteit en compexiteit in ontwikkelen. In Stoas Wageningen/Vilentum Hogeschool, Twynstra Gudde, Universiteit Utrecht, bureau Visie op Leren, & Stoas Wageningen/Vilentum Hogeschool, Tijdschrift Voor Begeleidingskunde (Vol. 3, Nummer 1, pp. 2–11).
https://goodworkcompany.nlhttps://wp.sterik.nl/wp-content/uploads/2018/01/Manon-Ruijters-Het-leren-ontwikkeld-t-2014.pdf



Eigenaarschap van leerlingen

De CED‑Groep laat zien hoe leerlingen echt eigenaar worden van hun leerproces, door zelf doelen te stellen en voortgang te volgen. Ze gebruiken doelenkaarten en resultaatkaarten om continu zicht te houden op hun voortgang en motivatie. Voor leerkrachten betekent dit dat ze meer ruimte moeten geven én soms de controle durven loslaten – dat vraagt lef. Maar juist dan kun je samen met leerlingen zelfsturing ontwikkelen, zodat ze doelgerichter werken en steeds reflecteren.

Meer weten over het belang van eigenaarschap in het onderwijs en hoe je dit versterkt?

Eigenaarschap leerlingen vergroten | CED-Groep. (z.d.). CED-Groep.
https://www.cedgroep.nl/advies/eigenaarschap-van-leerlingen


Leerlingen van nu zijn wereldburgers van de toekomst

Op de site van Onderwijs Maak Je Samen wordt betoogd dat leerlingen steeds meer onderdeel zijn van een mondiale samenleving en daarom wereldburgerschap moeten ontwikkelen. Wereldburgerschap vraagt niet alleen om kennis, maar om vaardigheden zoals internationaal denken, ondernemerschap én het vermogen om verschillende perspectieven te begrijpen. Met Deep Learning – verdiepend leren – kunnen scholen deze “6C-competenties” ontwikkelen: karakter, burgerschap, samenwerking, communicatie, creativiteit en kritisch denken. Deze 6C’s maken de ontwikkeling van leerlingen op mondiaal niveau meetbaar en concreet. Om dit mogelijk te maken is een herijking nodig van de visie op leren en lesgeven binnen scholen, zodat mondiale competenties echt onderdeel van het curriculum worden.

Meer weten over de zes mondiale competenties?

Gerats, K. (2025, 30 juli). Leerlingen van nu zijn wereldburgers van de toekomst. Onderwijs Maak Je Samen.
https://onderwijsmaakjesamen.nl/leerlingen-van-nu-zijn-wereldburgers-van-de-toekomst/#:~:text=Het%20gaat%20hierbij%20om%20de,startend%20met%20een%20'c

Hannah Arendt en de school als tussenruimte:
'Onderwijs is er niet om de wereld te verbeteren, maar om cultuur door te geven.'

Hannah Arendt ziet de school als een bijzondere tussenruimte, een plek waar kinderen worden uitgenodigd aan de tafel van de wereld. Hier leren ze de cultuur kennen, niet om de wereld meteen te verbeteren, maar om haar te begrijpen. Leraren tonen, wijzen en spreken over wat waardevol is, zodat kinderen zelf betekenis kunnen ontdekken. Het onderwijs draait voor haar om het doorgeven van bestaande cultuur, met ruimte voor eigen nieuwsgierigheid en vragen. Zo ontstaat een plek waar jong en oud samen de wereld leren kennen en doorgeven.

Meer weten over de Tafel van de Wereld van Hannah Arendt?

FIZZ Marketing & Communicatie. (z.d.). Hannah Arendt en de school als tussenruimte: “Onderwijs is er niet om de wereld te verbeteren, maar om cultuur door te geven.”
https://nivoz.nl/nl/hannah-arendt-en-de-school-als-tussenruimte-onderwijs-is-er-niet-om-de-wereld-te-verbeteren-maar-om-cultuur-door-te-geven


De coachende rol van leraren

Op Wij-Leren.nl wordt de rol van de leraar als coach benadrukt: het gaat erom leerlingen te activeren in hun eigen leerproces, niet alleen door directe instructie maar vooral door te luisteren, vragen te stellen en te analyseren. Coachen betekent dat de leerling eigenaar blijft van zijn ontwikkeling en zelf nadenkt over volgende stappen, wat aansluit bij Maria Montessori’s “Help mij het zelf te doen”. Leraren kunnen invloed uitoefenen op motivatie en mindset door hun taalgebruik, indelingen en feedback, waarbij een focus op groei belangrijk is. Feedback is informerend in plaats van oordelend en helpt leerlingen om zelf verder te denken en te handelen. Uiteindelijk bepaalt de coachende houding van de leraar mede het pedagogisch klimaat en daarmee de leerresultaten

Meer weten over het coachen van leerlingen?

Janson, D. (2025, 28 april). De coachende rol van leraren. wij-leren.nl.
https://wij-leren.nl/coachen-van-leerlingen.php


Lef om te luisteren

Op Wij-Leren.nl – Lef om te luisteren wordt benadrukt hoe belangrijk het is dat scholen écht luisteren naar de stem van leerlingen. Door aandacht te hebben voor wat leerlingen voelen, geloven en willen bereiken, groeit hun motivatie en betrokkenheid. Het artikel beschrijft een aspiratiemodel dat draait om eigenwaarde, betrokkenheid en doelbewustzijn.
De kernboodschap: durf te luisteren én handel naar wat leerlingen je vertellen, zodat onderwijs betekenisvol wordt.

Meer weten over luisteren naar kinderen?

Kerpel, A. (2020, 4 mei). Lef om te luisteren. wij-leren.nl.
https://wij-leren.nl/lef-om-te-luisteren.php  

Kindgesprekken: zonder relatie geen prestatie

De Boer en Bouwman stellen dat kindgesprekken cruciaal zijn om leerlingen eigenaarschap te geven over hun leerproces. Ze koppelen dat aan het adaptieve onderwijssysteem van Luc Stevens, dat draait om drie psychologische basisbehoeften: relatie, autonomie en competentie. Door echt te luisteren met oprechte belangstelling kunnen leerkrachten leerlingen helpen nadenken over wat ze nodig hebben om te leren en welke doelen ze zelf willen nastreven. Eigenaarschap ontstaat volgens hen vooral wanneer kinderen weten wat ze gaan leren én mede bepalen hóe ze dat gaan doen. Bovendien bevorderen deze gesprekken nieuwsgierigheid, doorzettingsvermogen en betrokkenheid: leren mag moeite kosten, maar leerlingen kunnen meedenken over hoe ze daar doorheen komen.

Meer weten over kindgesprekken en eigenaarschap?

De Boer, A. (2025, 29 april). Kindgesprekken: zonder relatie geen prestatie. wij-leren.nl.
https://wij-leren.nl/kindgesprekken-eigenaarschap-opbrengsten.php


Luc Stevens: 'Ieder mens is gebouwd om zichzelf te ontwikkelen en heeft een natuurlijke behoefte aan relatie, autonomie en competentie'

Luc Stevens benadrukt dat ieder mens van nature wil leren en daarbij drie psychologische basisbehoeften heeft: relatie, autonomie en competentie — als deze worden vervuld ontstaat welbevinden en motivatie, als ze tekortschieten ontstaan voorspelbaar problemen in schoolse inzet. Kinderen hebben behoefte aan veilige relaties waarin zij zich geaccepteerd en verbonden voelen, wat leraren kunnen ondersteunen door te luisteren, vertrouwen te bieden en uitnodigende interacties te vormen. Competentie groeit wanneer onderwijs zo afgestemd is dat leerlingen uitdagingen aankunnen, zelf doelen formuleren en succes ervaren. Autonomie betekent dat leerlingen keuzes maken en zelf beslissingen nemen binnen een context van respect en verbondenheid met anderen. Stevens koppelt deze ideeën aan het begrip pedagogische tact, waarbij leraren intuïtief en sensitief reageren op leerlingen in het moment om ontwikkeling en motivatie te ondersteunen.

Meer weten over de drie psychologische basisbehoeften?

FIZZ Marketing & Communicatie. (z.d.-b). Luc Stevens: “Ieder mens  is gebouwd om zichzelf te ontwikkelen en heeft een natuurlijke behoefte aan relatie, autonomie en competentie”.
https://nivoz.nl/nl/luc-stevens-ieder-mens-is-gebouwd-om-zichzelf-te-ontwikkelen-en-heeft-een-natuurlijke-behoefte-aan-relatie-autonomie-en-competentie?gclid=CjwKCAiA2O39BRBjEiwApB2IkpWEUDewZIZSEFV3Hski96FJP5mBnyn8F7-peI_3hOoCDIoLI__fmRoCkmoQAvD_BwE


Biesta’s drieslag als denkstopper

Fred Janssen laat zien dat Biesta’s drieslag — kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming — vaak een denkstop wordt in plaats van een inspiratiebron. Onderwijsdebatten vallen te vaak terug op vaste interpretaties van die drie domeinen, zonder echt te reflecteren op wat algemene vorming betekent. Hij pleit voor een rijkere benadering waarin leerlingen kennismaken met verschillende perspectieven en manieren van denken. Zo ontwikkelen ze niet alleen kennis en vaardigheden, maar ook hun eigen identiteit en inzicht in andere zienswijzen. Het artikel is een prikkelende uitnodiging om verder na te denken over de betekenis van onderwijs.

Meer weten over de drie domeinen van Biesta?

Didactief | Biesta’s drieslag als denkstopper. (z.d.).
https://didactiefonline.nl/blog/blonz/biestas-drieslag-als-denkstopper


Leve de mislukking, we zijn allemaal losers

Het artikel “Leve de mislukking, we zijn allemaal losers” gaat over de relativering van succes en falen: het benadrukt dat iedereen wel eens faalt, en dat dat niet betekent dat je als persoon mislukt bent, maar gewoon onderdeel is van het leven. Het laat zien dat het accepteren van mislukking juist kan helpen om druk te verminderen en meer veerkracht en zelfinzicht te ontwikkelen. Door mislukkingen niet te zien als persoonlijke tekortkomingen maar als leerervaringen, kunnen mensen groeien en nieuwe kansen ontdekken. Het artikel nodigt uit om de cultuur rondom succes te heroverwegen en falen te omarmen als deel van ontwikkeling.

Meer weten over de ‘briljante mislukking’ van Paul Iske?

Intermediair | Leve de mislukking, we zijn allemaal losers. (z.d.).
https://www.intermediair.nl/persoonlijke-groei/persoonlijke-ontwikkeling/leve-de-mislukking-we-zijn-allemaal-losers?utm_referrer=&utm_referrer=https%3A%2F%2Flinktr.ee%2Fintermediair


Deep learning

Deep Learning is een visie op betekenisvol en verdiepend onderwijs waarin de eigen leervragen van leerlingen in relatie tot hun wereld centraal staan, met als doel zowel gelijkheid als excellentie in het hele schoolsysteem te bevorderen. Leerlingen werken samen aan projecten met echte relevantie, wat hun betrokkenheid, kritisch denken, creativiteit en andere brede vaardigheden vergroot. Het concept ziet leren als een culturele verandering, niet alleen een aanpassing van lesprogramma’s, en vraagt om een lerende cultuur voor zowel leerlingen als leraren. Centraal staan de zes mondiale competenties (de 6C’s): karakter, burgerschap, samenwerking, communicatie, creativiteit en kritisch denken, die echte diepgang in leren zichtbaar maken. Door deze aanpak kunnen leerlingen betekenisvol leren in een complexe wereld en draagt het bij aan motivatie, zelfvertrouwen en verbondenheid.

Meer weten over verdiepend leren?

Karels, M. (z.d.). Deep Learning. wij-leren.nl.
https://wij-leren.nl/deep-learning-fullan.php


Hoe begeleid je leerlingen bij het stellen van een onderzoeksvraag?

Op Leraar24 wordt uitgelegd hoe het vragenmachientje basisschoolleerlingen helpt om betekenisvolle en onderzoekbare vragen te formuleren: het toetst hun eigen vragen aan criteria zoals of ze meetbaar zijn, bij het thema passen en nog niet beantwoord zijn, waarna leerlingen de vraag bijschaven totdat hij voldoet. Door dit spelenderwijs in te zetten, leren kinderen onderzoekend denken en ontdekken ze wat een echte onderzoeksvraag is. De aanpak stimuleert gesprek en reflectie, en maakt nieuwsgierigheid en kritische blik onderdeel van de les. Het machientje kan klassikaal gebruikt worden of in groepjes, wat samenwerking en eigenaarschap vergroot. Zo ondersteunt deze werkvorm leerlingen bij het zelf formuleren en verfijnen van vragen die ze echt kunnen onderzoeken.

Meer weten over het vragenmachientje van de Radboud Universiteit?

Leraar24. (2025, 29 september). Hoe begeleid je leerlingen bij het stellen van een onderzoeksvraag?
https://www.leraar24.nl/2618740/vragenmachientje-helpt-leerlingen-bij-bedenken-van-onderzoeksvragen/


Rapportvormen in het onderwijs: inzicht in leerontwikkeling en kwaliteit

Op Wij-Leren.nl – Rapportvormen in het onderwijs staat dat rapporten niet alleen cijfers laten zien maar vooral inzicht geven in hoe leerlingen zich ontwikkelen en waar ze naartoe groeien. Verschillende vormen — van simpele cijferrapporten tot formatieve feedbackrapporten, competentiegerichte rapporten, narratieven en portfolio’s — hebben elk hun eigen voordelen en beperkingen voor wat ze laten zien over prestaties en vaardigheden. Formatieve en narratieve rapporten geven vaak diepere feedback over het leerproces, terwijl portfolio’s een holistisch beeld over tijd bieden en zelfreflectie bevorderen. De keuze van rapportvorm beïnvloedt hoe goed leerlingen, ouders en leraren kunnen begrijpen wat er geleerd is en wat de volgende stappen zijn. Effectieve rapportage vraagt daarnaast helderheid, transparantie en betrokkenheid van leraren, leerlingen en ouders om echt bij te dragen aan ontwikkeling en motivatie.

Meer weten over rapporten?

Wij-leren. (2024, 22 augustus). Rapportvormen in het onderwijs: inzicht in leerontwikkeling en kwaliteit. wij-leren.nl.
https://wij-leren.nl/rapportvormen-inzicht-in-ontwikkeling.php  

Een holistisch kindbeeld, wat is dat voor iets?

Op basis van het KIDDO‑artikel legt Michel Vandenbroeck uit wat een holistisch kindbeeld inhoudt: je kijkt naar kinderen als één geheel, waarbij sociale, emotionele, motorische en cognitieve ontwikkeling niet los van elkaar staan maar altijd met elkaar verbonden zijn. In plaats van kinderen te zien als alleen in afzonderlijke domeinen groeiend, benadrukt hij dat elke beweging, interactie of spel tegelijk meerdere ontwikkelingslijnen raakt. Een holistische benadering verzet zich ook tegen de druk om kinderen in een vaste volgorde of tempo te laten ontwikkelen, wat vaak leidt tot onnatuurlijke prestatiedruk. Belangrijk is dat zorg- en leersituaties samenhangen: zelfs eenvoudige verzorgingsmomenten kunnen taal, emotie en sociale vaardigheden versterken. Door de hele dag als potentieel leermoment te zien en als volwassenen bewust contact te maken en te benoemen wat er gebeurt, kun je de natuurlijke groei en verbondenheid van kinderen optimaal ondersteunen.

Meer weten over holistische benadering in het onderwijs?

Van Laere, L. (2018). Holistisch: wat betekent die term precies? KIDDO.
https://www.publiq.be/files/Artikels/Downloads/UiTPAS/Familiemanifest/5_KIDDO-2018-n%C2%B02_Een-holistisch-kindbeeld-wat-is-dat-voor-iets.pdf